İskioanal Apse Nedir? Neden Olur, Belirtileri, Tedavisi

İskioanal apse, anorektal apselerin en sık görülen ikinci tipidir ve klinik açıdan perianal apseden belirgin biçimde farklıdır. Hastaların büyük bölümü “perianal apse” terimini bilse de, derin yerleşimli bu alt tipin tanı ve tedavisi farklı bir yaklaşım gerektirir. Apse hastalığının genel mekanizmasını ve oluşum sürecini perianal apse nedir, nasıl oluşur rehberinde ele aldık; bu yazıda yalnızca iskioanal alt tipine odaklanacağız.

İskioanal Apse Anatomik Olarak Nerede?

İskioanal boşluk, anüsün yan taraflarında, anal sfinkter kaslarının dış kısmında bulunan üçgen şeklinde bir alandır. Cilt altında değil, doku derinliğinde yerleşir; bu yüzden cilt yüzeyinde şişlik geç görülür. Genişlik olarak iki taraf bağlantılı olduğundan, enfeksiyon karşı tarafa yayılarak at nalı (horseshoe) apse oluşturabilir.

Apse Türleri Karşılaştırma Tablosu

Anorektal apseler yerleşim derinliğine göre dört temel grupta toplanır. Aralarındaki farkları görmek, iskioanal apsenin neden ayrı bir başlık altında ele alınması gerektiğini açıklar:

Yukarıdaki tabloda iskioanal apse orta-derin kategoride yer alır. Perianal apseye göre daha derin, pelvirektal apseye göre daha yüzeyseldir; ancak klinik seyri açısından kendine özgü zorlukları vardır.

Neden Oluşur?

İskioanal apsenin temel mekanizması diğer anorektal apselerle aynıdır: anal kanaldaki küçük salgı bezlerinin tıkanması. Tıkanan bezde biriken bakteriler enfeksiyon yaratır; ancak enfeksiyon, sfinkter kasını geçerek iskiorektal boşluğa yayıldığında bu alt tip oluşur.

Bu yayılma için belirli risk faktörleri zemin oluşturur:

• Geç başvuru: Erken evrede yakalanmayan enfeksiyon derinleşerek iskiorektal alana ulaşır.
• Crohn hastalığı: İltihaplı bağırsak zemini, derin yayılım için elverişlidir; iskioanal apse oranı belirgin biçimde yüksektir.
• Diyabet: Dolaşım ve bağışıklık bozukluğu derin enfeksiyon riskini artırır.
• Bağışıklık baskılanması: Kortizon, kemoterapi, immün baskılayıcı tedaviler.
• Önceki anal cerrahi: Skar dokusu, drenaj yollarını bozar.
• Tüberküloz ve özel enfeksiyonlar: Atipik mikroorganizmalar derin doku tutulumuna eğilimlidir.
• Tedavi edilmemiş perianal apse: Yüzeysel apse drenajı yapılmazsa enfeksiyon iskiorektal alana yayılabilir.

İskioanal Apsenin Belirtileri

İskioanal apse, perianal apseden belirti profili açısından da farklıdır. Yüzeysel apsede en dikkat çekici bulgu cilt şişliği iken, iskioanal apsede baskın olan derin ağrı ve sistemik belirtilerdir:

Yukarıdaki belirtiler iskioanal apsenin kendine özgü profilidir. Tüm anorektal apse tipleri için ortak olan genel belirtileri ve ayırıcı tanı ipuçlarını anal apsenin 6 belirtisi ve yapılması gerekenler yazısında ele aldık.

Neden Daha Tehlikelidir?

İskioanal apsenin riskli kabul edilmesinin altında somut anatomik nedenler vardır:

Tanı Nasıl Konur?

İskioanal apsenin tanısı, perianal apseye göre belirgin biçimde zorludur. Çünkü cilt yüzeyinde belirti çoğu zaman geç ortaya çıkar.

Klinik Muayene

Hekim, makat çevresini iki elle değerlendirir. Cilt üstünde belirgin şişlik yoksa bile, parmakla rektal muayenede iskiorektal alanda dolgunluk ve hassasiyet tespit edilebilir. Bu nedenle muayene sırasında nazik ancak detaylı bir değerlendirme şarttır.

Görüntüleme

Derin yerleşim, görüntüleme yöntemlerini ön plana çıkarır:

• Endoanal ultrason: Apsenin sınırlarını ve sfinkter kaslarıyla ilişkisini hızlıca gösterir; poliklinikte uygulanabilir.
• MR (manyetik rezonans) görüntüleme: Karmaşık veya tekrarlayan vakalarda altın standarttır. Apse cebinin tamamını, olası fistül kanallarını ve at nalı yayılımı net biçimde ortaya koyar.
• BT (bilgisayarlı tomografi): Sepsis veya yaygın enfeksiyon şüphesinde acil değerlendirme için tercih edilir.

Laboratuvar

Kan tahlilinde lökositoz, CRP yüksekliği ve gerekirse kan kültürü değerlendirilir. Diyabet kontrolü mutlaka yapılmalıdır; çünkü tanı sırasında yeni bir diyabet de tespit edilebilir.

Tedavi Yaklaşımı

İskioanal apsede tedavinin temeli tam ve kontrollü drenajdır. Yerleşim derinliği ve geniş boşluk nedeniyle drenaj çoğunlukla:

• Genel veya spinal anestezi altında uygulanır.
• Ameliyathane şartlarında yapılır.
• Apse cebinin tamamı boşaltılır ve septalar (iç bölmeler) açılır.
• Karşı tarafa yayılım (at nalı) varsa her iki taraf birlikte drene edilir.
• Geniş boşluklarda drenaj kateteri yerleştirilebilir.
• Fistül şüphesi varsa seton ipi ile kontrollü drenaj sürdürülür.

Drenaja antibiyotik tedavisi eşlik eder; iskioanal apsede bu çoğunlukla geniş spektrumlu kombinasyon tedavisidir. Antibiyotiğin neden tek başına yeterli olmadığını ve hangi durumda eklendiğini detaylı ele aldığımız anal apse tedavisinde antibiyotik yeterli mi yazısı bu sayfayla doğrudan bağlantılıdır.

Tedavi Sonrası Süreç

Drenaj sonrası süreç, perianal apseye göre daha uzun ve daha yakın takipli geçer. Yara bakımı, oturma banyoları, kontrollü antibiyotik kullanımı ve düzenli muayeneler kritiktir.

İskioanal apse drenajından sonra iyileşme zaman çizelgesi ve etkili olan faktörleri perianal apse ne kadar sürede iyileşir rehberinde aşama aşama ele aldık. İskioanal apse vakalarında bu süreler çoğunlukla bir miktar uzun olur.

Fistül Takibi

İskioanal apse sonrası fistül oluşma olasılığı, perianal apseye göre daha yüksektir. Bu nedenle drenaj sonrası en az 6 ay düzenli kontrol önerilir. Apse drenajı sonrası fistül riskini ve erken belirtileri detaylı ele aldığımız perianal apse sonrası fistül riski yazısı bu süreci anlamak için yararlıdır.

Sık Sorulan Sorular